رودخانهء مهران ، در سرزمين سند ، از كوههاى اشغنان سرچشمه مىگيرد و به درياى هندى فرو مىريزد . رودخانه‌هايى كه به درياى پارس مىريزند عبارتند از : دجله ، كه از كوههايى در بالاى ارمينيه سرچشمه مىگيرد ، بزرگترين آنها در حديثه به دجله مىپيوندد و كوچكترين آنها در سن . سرچشمهء نهروان در ارمينيه است . هنگامى كه از باب صلوى مىگذرد تامر خوانده مىشود و از توده‌هاى ابر مايه مىگيرد و هنگامى كه به باجسرى مىرسد ، نهروان خوانده مىشود و پايينتر از جبل به دجله مىريزد . سرچشمهء فرات در كوههايى است از سرزمين روم ، از جايى كه به نام ابريق صخر خوانده مىشود . فرات از جزيرهء ورقه مىگذرد و به سوى كوفه سرازير مىشود و از آنجا مىگذرد تا در بطائح فرو مىريزد و با دجله مىآميزد . سرچشمهء خابور از رأس عين است و از هرماس مايه مىگيرد و در بخش پايين قرقيسيا در فرات مىريزد و تمام اين رودخانه‌ها در دجله جمع مىشود و دجله از ابله به سوى عبادان مىگذرد ، و در خليج فارسى مىريزد . سرچشمهء رودخانهء اهواز و رودخانهء جندىشابور از كوههاى اصفهان است و در دجيل اهواز اين دو رود با يك ديگر مىآميزند و بعد در درياى فارس فيضان مىكنند . اما رودخانه‌هايى كه در درياى گرگان فيضان مىكند : رودخانهء كر از بلاد الان سرچشمه مىگيرد و رودخانهء تفليس و برذعه و سپيدرود از آذربايجان مىگذرد و به بلاد ديلم داخل مىشود و سپس در درياى گرگان مىريزد و همچنين است شاه‌رود كه از طالقان رى خارج مىشود و به درياى گرگان مىريزد . و اينها رودخانه‌هايى است كوچك . اما نيل ، اين رودخانه از كوه قمر بيرون مىآيد و در دو درياچه - آن سوى خط استوا - فرو مىريزد و در سرزمين نوبه گردش مىكند و در نزديكى فسطاط شاخه شاخه مىشود ، يك شاخه به اسكندريه و يك شاخه به دمياط مىرود و هر دو در درياى شام فيضان مىكنند و شاخه‌اى از آن ، با آبى برخورد مىكند كه محيط بر جزيرهء تنيس در درياست . هر گاه باد جنوب وزيدن گيرد ، آب ايشان گوارا مىشود و اگر باد شمال بوزد ، شور مىگردد . سرچشمهء رودخانه‌هاى مصيصه و سيحان و جيحان همگى از بلاد روم است و همه در درياى شام مىريزد . سرچشمهء رودخانهء دمشق از كوههاى دمشق است كه غوطهء دمشق را سيراب مىكند و در درياچهء دمشق فرو مىريزد .